Me pēhea te tātai i te hua rawa whenua arumoni
Ko te hua ko te moni whiwhi e whakaputaina ana e tētahi rawa hei ōrau o tōna utu. E rua ngā momo, ā, ko te āputa i waenganui i a rāua te wāhi e hē ai ngā whakaritenga.
Hua whānui = rēti ā-tau ÷ utu × 100
Hua kupenga = moni whiwhi whakahaere kupenga ÷ utu × 100
Ko te moni whiwhi whakahaere kupenga (NOI) ko te rēti e tūmanako pono ana koe ki te kohikohi i muri i te whakaritenga mō te wāhatea, haunga ngā utu whakahaere e utua ana e koe hei kaipupuri whenua. Kāore ngā utu nama e tangohia — ka ine te NOI i te rawa, kaua i te huarahi e whakapūteatia ai.
Tauira kua whakamāramatia
Ko tētahi whare arumoni $2,000,000 e rīhitia ana i te $150,000 i te tau e whakaatu ana i tētahi hua whānui e 7.50%. Whakaritea he 5% mō te wāhatea me te $12,000 o ngā utu whakahaere a te kaipupuri whenua, ā, ko te moni whiwhi whakahaere kupenga he $130,500 — he hua kupenga e 6.53%.
Whakatau tata i te uara mai i te hua (ōwehenga whakangao / cap rate)
Hurihia te tātai, ā, ka noho te hua hei utauta whakatau uara. Mehemea e hokona ana ngā rawa whenua rite i runga i tētahi hua e mōhiotia ana, ko te uara o tō whare he tata ki te:
Uara = moni whiwhi whakahaere kupenga ÷ hua mākete
I roto i te tauira, i runga i tētahi hua mākete e 7.00% ko te uara o te whare he tata ki te $1,864,286. Mā ngā panonitanga iti iho i roto i te hua e neke tawhiti te uara: i te 6.50% he $2,007,692, ā, i te 7.50% he $1,740,000. Koia tēnā ka whakaatu te tātaitai i tētahi awhe, kaua ko tētahi tau kotahi noa iho.
Koinei taua tikanga moni whiwhi anō e whakamahia ana e ngā kaiwhakatau uara mō ngā rawa arumoni, engari ka paunatia anō e rātou ngā ritenga rīhi, te kounga o te kairēti, te āhua o te whare me ngā hokonga rite. Ka whakawhirinaki te kaituku pūtea ki tētahi whakatau uara rēhita, kaua ki tētahi tātaitai.
He aha te hua rawa whenua arumoni pai i Aotearoa?
Kāore he tau kotahi noa iho. He rerekē ngā hua i waenga i te tari, te hokohoko, te ahumahi me te whakamahi tapiritapiri, i waenga i ngā pokapū tāone me ngā tāone ā-rohe, ā, i waenga i tētahi rīhi roa ki tētahi kairēti ā-motu me tētahi rīhi poto ki tētahi pakihi hou. Ka nuku tahi hoki me ngā reiti huamoni — ina piki te reiti moni tūturu, ko te tikanga ka hiahia ngā kaihoko ki ngā hua teitei ake.
E rua ngā arowhai whaihua e nui ake ana i tētahi paearu whānui:
- Whakatauritea ngā mea rite. Pātai ki tētahi kaiwhakatau uara, kaihoko rānei he aha te hua i hokona ai ngā rawa rite e tata ana.
- Whakatauritea ki te nama. Mehemea kei raro iho te hua kupenga i te reiti huamoni ka utua e koe, he nui ake te utu o ia tāra e tonohia ana i tāna e whiwhi ai.
Rīhi kupenga me te rīhi whānui
I runga i te rīhi kupenga — te hanganga tino noa mō ngā rawa whenua arumoni o Aotearoa — mā te kairēti e utu te nuinga o ngā utu whakahaere, pēnei i ngā reiti me te inihua, ki runga ake i te rēti. Ka tata pea tō tau utu whakahaere ki te kore. I runga i te rīhi whānui, mā te kaipupuri whenua e utu mai i te rēti, nō reira me tango aua moni i mua i tō tātai i te hua kupenga. Pānuihia te rīhi i mua i tō whakapono ki tētahi hua e pānuitia ana.
Te awe o te hua ki te nui ka taea e koe te tono
Kāore ngā kaituku pūtea e tirotiro noa i te LVR — ka whakamātau mehemea e uhi ana te moni whiwhi kupenga i ngā utu whakahoki nama me tētahi ārai. Ko tētahi rawa he iti tōna hua ka tautoko i tētahi nama iti iho i tā tōna uara e tohu ai, nō reira me nui ake tō tāpui. Whakaurua tō NOI ki roto i te tātaitai raukaha tāpui rawa whenua arumoni kia kite ai ko tēhea te here e hāngai ana, kā tahi ka tirotiro i ngā utu whakahoki i roto i te tātaitai nama arumoni.
Mehemea e tika ana ngā nama ā, e hiahia pūtea ana koe, e whakatakoto ana tā mātou whārangi pūtea rawa whenua arumoni i ngā rahinga nama, ngā LVR me ngā roa o te wā — tirohia rānei me pēhea te tautoko a te tuku tūtanga i te hokonga e whai ake nei.