Me pēhea te whakamahi i te tātaitai nama arumoni
- Utu rawa whenua — te utu hoko, te uara onāianei rānei mēnā e whakapūtea anō ana koe.
- Tāpui, tūtanga rānei — te moni tūturu, tūtanga rānei e whakaputaina ana e koe. Mā te tātaitai tēnei e huri hei rahinga nama me tētahi LVR.
- Reiti huamoni — kua whakakīia kētia ki tētahi reiti tauira. Hurihia ki tētahi reiti kua tukuna ki a koe hei whakataurite i ngā tuku.
- Roa o te nama me te momo utu — kōwhiria te mātāpuna me te huamoni, huamoni-anake, he wā huamoni-anake rānei ka whai mai ko te mātāpuna me te huamoni.
- Auau — ngā utu ā-marama, ā-rua wiki, ā-wiki rānei.
Ka whakahou tonu ngā hua i a koe e patopato ana. Whakatuwheratia te rarangi ā-tau kia kite ai e hia ngā utu o ia tau e haere ana ki te huamoni me te tere o te heke o te toenga nama.
Me pēhea te tātai i ngā utu whakahoki nama arumoni
He rite tonu ngā utu nama arumoni mātāpuna me te huamoni i ia wāhanga. Ka uhia tuatahitia te huamoni o taua wāhanga e ia utu, ā, ka whakaiti te toenga i te moni e toe ana. Ko te tātai amortisation paerewa ko:
Repayment = L × r ÷ (1 − (1 + r)−n)
Ko L te rahinga nama, ko r te reiti huamoni mō ia wāhanga (te reiti ā-tau kua wehea ki te 12 mō ngā utu ā-marama), ā, ko n te tapeke o ngā utu.
Tauira kua whakamāramatia
Mō tētahi rawa whenua arumoni $1,500,000 i hokona ki tētahi tāpui $525,000, me whai nama $975,000 — he LVR e 65.0%. I runga i tētahi reiti tauira 7.50% mō ngā tau e 20:
| Momo utu whakahoki | Utu ā-marama | Tapeke huamoni |
|---|---|---|
| Mātāpuna me te huamoni | $7,855 | $910,088 |
| Huamoni-anake mō ngā tau e 5, kā tahi ko te P&I | $6,094, kā tahi ko te $9,038 | $1,017,532 |
| Huamoni-anake mō te katoa o te wā | $6,094 | $1,462,500 me te $975,000 e noho nama tonu ana |
Mā te huamoni-anake e pupuri te utu ā-marama kia iti, engari he nui ake te huamoni ka utua e koe i te katoa, ā, kei te nama tonu koe i te katoa o te nama i te mutunga.
Mātāpuna me te huamoni me te huamoni-anake
Mā te mātāpuna me te huamoni e hanga tūtanga i ia marama, ā, koinei te mea e tūmanakohia ana e te nuinga o ngā kaituku pūtea wā roa ina tau te rawa. He pai te huamoni-anake mō tētahi whakaritenga he nui ake te hiranga o te rere pūtea i te utu i te nama i tēnei wā — he whare e whakahoutia ana te rīhi, he nama arawhiti wā poto, he hoko rānei e whakamaheretia ana kia whakapūtea anō, kia hokona rānei.
Ko ā mātou nama arumoni wā poto he 3–24 marama te roa, ā, he huamoni-anake te tikanga me te utu i te toenga i te putanga. Ko te pūtea kore-peeke wā roa he 20–30 tau te roa i runga i te huamoni-anake, i ngā utu mātāpuna me te huamoni kua whakaritea rānei.
He aha te LVR e whakaaetia ana e ngā kaituku pūtea arumoni?
Ko te LVR (ōwehenga nama ki te uara) ko te nama kua wehea ki te uara o te rawa. He iti ake te tuanui a ngā kaituku pūtea arumoni i ngā kaituku pūtea kāinga nā te mea he uaua ake te hoko anō i ngā rawa arumoni, ā, ka whirinaki tōna uara ki te rīhi. Puta noa i tā mātou rōpū kaituku, ka whakapūteatia ngā tiakitanga arumoni tae noa ki te 70% LVR — nō reira me whakarite he tāpui kia 30% neke atu me ngā utu hoko.
Ko te LVR he haurua noa iho o te whakamātautau. Ka tirohia hoki e te kaituku pūtea mehemea e uhi ana te rēti, te moni whiwhi pakihi rānei i ngā utu me te whai wāhi wātea. Mā tā mātou tātaitai raukaha tāpui rawa whenua arumoni e whakahaere ngā whakamātautau e rua, ka whakaatu hoki ko tēhea te mea e whakatiki ana i tō nama.
Tātaitai mōkete arumoni me te tātaitai nama kāinga
He rite tonu te pāngarau utu. Ko te mea e huri ana ko ngā tāurunga ka whakaaetia e tētahi kaituku pūtea:
- Tāpui: he 30% neke atu te tikanga e hiahiatia ana mō ngā nama arumoni; ka taea e ngā nama kāinga te heke iho.
- Reiti: ka whakatauria te utu o ngā nama arumoni i runga i te mōrea — te rawa, te rīhi, te LVR me te kaitono — ā, he teitei ake i ngā reiti nama kāinga.
- Roa o te wā: he maha ngā wā ka tuhia e ngā peeke ngā raina arumoni mō ngā wā poto ake ka arotakehia, ka hurihia anō, ahakoa ka tātaitia ngā utu mō ngā tau 15–25.
- Raukaha utu: ka whakamātau ngā kaituku pūtea mehemea e uhi ana te rēti i te nama (DSCR), kaua ko ō moni whiwhi whaiaro anake.
Ngā mea e kore e taea e te tātaitai te whakaatu ki a koe
Kāore e taea e te tātaitai te whakatau i te utu o tō whakaritenga. Ka tīmata ngā reiti arumoni mai i te reiti moni tūturu a te Peeke Pūtea Matua, kā tahi ka nuku i runga i te LVR, te tiakitanga, te peeke me te kore-peeke, te roa o te wā me tō rautaki putanga. Koia tēnā he reiti whānui tētahi o ngā pakiwaitara nama rawa whenua arumoni e raru ai ngā kaitono. Ka huri hoki te tino utu i ngā utu whakahaere, ngā tikanga whakatau uara me te roa o te raina nama.
Whakamahia ngā nama i runga ake nei hei whakaaroaro mō tētahi whakaritenga. Ina hiahia koe ki tētahi tino tau, tukua mai — ka whakahokia e mātou he pukapuka ahotea tūtohu i roto i te 24–48 haora. Mō ētahi atu kōrero mō te arotake a ngā kaituku pūtea i tētahi whakaritenga, pānuihia tā mātou aratohu mō ngā nama rawa whenua arumoni i Aotearoa, tirohia rānei ā mātou paearu tuku nama pūtea rawa whenua arumoni.